از توضیح در مورد قطعات اختیاری و اجباری برای نوازندگان سازهای سنتی شروع شده بود و در خاتمه همین توضیحات در مورد سازهای کلاسیک عنوان شده بود. اما به شکلی غیر منطقی چه در زمینه ی تقسیم بندی های سنی و چه در زمینه ی انتخاب قطعات برای سنجش توانایی های شرکت کنندگان.
طبق رسوم کنکورها در هیئت داوران هر ساز طبیعتاْ باید نوازندگانی از همون رشته که توانایی نواختن و آنالیز آثار نواخته شده توسط شرکت کنندگان رو دارند حضور داشته باشند . همچنین داورانی هم از بین موزیکولوگ ها و نوازندگان دیگر سازها باید باشند تا کار شرکت کننده ها رو از دیگر جنبه های موسیقایی مورد تحلیل قرار بدند.
فهرستی که در فراخوان چاپ شده گواهی بر این موضوع داره که احتمالاْ هیئت برگزاری جشنواره در زمینه ی موسیقی کلاسیک ظاهراْ تخصصی نداشته و از وضعیت و سطح این موسیقی در ایران بی اطلاعند. این طور که به نظر می رسه این فهرست ها از روی کنکور های نوازندگی اروپایی و آمریکایی که برای نوجوانان برگزار میشه برداشته شده و برگزارکنندگان با انتخاب قطعاتی که احتمالاْ ! اسمشون رو شنیده و مطلع بوده اند که نت برخی از این آثار در دسترس نوازندگان قرار داره فهرستی از آثار اجباری و اختیاری تهیه کرده اند.
حالا نگاهی بندازیم به جزئیات فراخوان در بخش کلاسیک:
پیانو:
در مورد پیانو با اینکه اساتید خارجی و داخلی نسبتاً خوبی در ایران مشغول به کار هستند، فهرست قطعات بی منطق تر از دیگر سازهای کلاسیکه. ظاهراً تمام آثار درج شده اجباری است، که این آثار هم فقط ختم میشند به انوانسیون، پرلود و فوگ هایی از باخ و سوناتهایی از بتهوون!!! از اتود و کنسرتو هم هیچ خبری نیست!!
ویولن:
در مورد گروه های سنی الف و ب تقریباْ قطعات منطقی هستند البته به جز سونات اپوس ۱۰۰ دورژاک. اما در مورد گروه سنی ج هیچ منطقی در فهرست وجود نداره. کنسرتو ویولن رود کنسرتویی است در سطح گروه سنی الف و ب و ربطی با دیگر آثار آمده در فهرست نداره.
از کنسرتو های مندلسون، بروخ و سمفونی اسپانیول لالو هم به عنوان دیگر قطعات اختیاری یاد شده. . کدام کنسرتوی مندلسون؟ کدام موومان از این کنسرتو ها؟
ویولنسل:
در گروه سنی ب(۱۵ تا ۱۸ سال) کنسرتوهای سن سانس و لالو قطعات اختیاری هستند. تنها دو اثر اون هم بسیار بالاتر از سطح نوازندگی شرکت کنندگان در این سن!
در گروه سنی ج (تا ۲۴ سال) هم اتود دیپورت، کنسرتو شوستاکوویچ و سونات بتهوون به عنوان قطعه ی اختیاری و کنسرتو هایدن، سونات سن سانس، اتود پوپر و سوئیتهای ۲-۶ باخ به عنوان قطعات اجباری درج شده اند.
کدام یک از کنسرتوهای هایدن، سن سانس و شوستاکوویچ؟ هر کدام از این افراد حداقل دو کنسرتو برای ویولنسل نوشته اند ! کدام سونات از بتهوون؟؟
*در زمینه ی فلوت و کلارینت من تخصصی ندارم اما آثار انتخابی برای فراخوان، منطقی به نظر می رسه.
اما در کل:
اگر ما میخوایم با تقلید از کنکورهای نوازندگی غرب و شرق جشنواره ای برگزار کنیم، حداقل بیاییم به طور کامل اون الگوها رو پیاده کنیم و اگر شرکت کنندگان توانایی اجرای آثار در حد استاندارد این نوع مسابقات رو ندارند به همون شیوه در سطحی پایین تر فهرستی تهیه کرده و بعد از نوازندگان کشور برای شرکت در جشنواره دعوت به عمل بیاریم.
در اکثر کنکورهای نوازندگی ویولن در هر رده ی سنی، در مرحله ی اول یک اتود یا کاپریس به همراه دو بخش از پارتیتا و سوناتهای باخ (یک بخش سریع و یک بخش کند)برای ورود به مسابقه درخواست می کنند که به همراه سوابق شرکت کننده به صورت ضبط شده برای دفتر جشنواره ارسال می کنند که معمولاً پس از حذف شدن اکثریت در ابتدای کار و قبل از شروع مسابقه ، عده ی باقی مانده از فهرست قطعات انتخابی و اختیاری، اثر یا اثرهایی رو ضبط کرده یا به صورت حضوری برای هیئت داوران اجرا می کنند که در این مرحله نفرات اصلی برای مرحله ی نهایی کنکور مشخص می شند. در اکثر کنکورها شرکت کنندگان در دو یا سه مرحله با هم رقابت می کنند و باید فهرستی از آثاری که اجرا خواهند کرد در اختیار هیئت داوران قرار داده و بعد از تایید شروع به نواختن کنند که به تدریج از تعداد شرکت کننده ها کم میشه تا در فینال به عده ای کمتر از ۱۰ نفر(البته بستگی به تعداد شرکت کنندگان هم داره) می رسند. حالا نگاهی به فهرست قطعات اجباری و اختیاری این گونه کنکورها بندازیم:
قطعات اجباری و اختیاری برای مرحله اول: سونات و قطعاتی از دوره های باروک، کلاسیک، رمانتیک و معاصر )معمولاً از هر دوره چندین گزینه وجود داره. برای مثال برای دوره ی کلاسیک اجرای سوناتی از موتزارت اجباری است. و آثار اختیاری فهرست بسیار بلندی دارند که تنها به سر فصل ها اشاره شده: مثلاً اجرای اثری از یکی از آهنگسازان معاصر مانند اشنتیکه و ...
در مرحله ی دوم به طور معمول یک قطعه اجباری است و یک کنسرتو از فهرست اختیاری. قطعه ی اجباری که در این مرحله مشترک هست برای سنجش بهتر شرکت کنندگان توسط هیئت داوران انتخاب میشه که معمولاً اثری است از دوره ی رمانتیک یا نئو کلاسیک که ملاک های بسیاری برای داوری بهتر در اختیار داوران قرار بده. این معیار ها بسیارند: تکنیک، تمیزی در نواختن، جمله بندی، دینامیک، تسلط در اجرای پاساژها و دهها معیار دیگه که در جدول امتیازدهی داوران موجوده.
و در مرحله ی سوم اگر کنکور عنوان خاصی داشته باشه(مثلاً نام آهنگساز یا ...) یک کنسرتو بین شرکت کنندگان مشترک هست و همه اون کنسرتو رو همراه با ارکستر اجرا می کنند و اگر کنکوری عمومی هست، کنسرتو، سونات یا قطعه ای از فهرست قطعات سطح بالا که توسط داوران مشخص میشه بسته به نوع مسابقه و رده ی سنی اجرا می کنند.
این ها مشخصات اولیه ی یک کنکور استاندارد بود. اما با توجه به شرایط موسیقی در ایران باید همسان با سطح آموزشی و نوازندگانمون فراخوانی تهیه کنیم و فهرستی منطقی از آثار رو با رپرتوار وسیع تری عرضه کنیم. همچنین باید به این نکته توجه داشته باشیم که هیئت داوران از چه کسانی تشکیل بشه تا صلاحیت سنجش آثار در رده های مختلف رو داشته باشند و اگر در کشور داورانی با این شرایط رو نداشته باشیم با صرف هزینه ای نه چندان از زیاد کشورهای دیگه برای داوری اینگونه مسابقات دعوت کنیم.
حرف اصلی من در مورد سازهای زهی-آرشه ای این جشنواره هست. در مورد دیگر سازهای کلاسیک نوازندگان و اساتید داخلی و خارجی نسبتاً خوبی در کشورمون وجود دارند که حداقل خودشون می تونند رپرتوار درخواستی رو اجرا کنند یا قبلاً نواخته و کنسرت دادند. اما وقتی ما شخصی رو نداریم در هیئت داوران بگذاریم که بتونه یکی از کنسرتو ویولنسلهای شوستاکوویچ یا سمفونی اسپانیول لالو رو در حدی نسبتاً مطلوب ارائه و اجرا کنه، روی چه حسابی چنین فهرستی تهیه می کنیم.
البته جای شکرش باقیه که عزیزان برگزار کننده به جز کنسرتو شوستاکوویچ اثری دیگه از رده ی آثار درجه "آ" برای جشنواره ی جوان انتخاب نکردند، اگر کنسرتوهای الگار و دورژاک برای ویولنسل و سیبلیوس و برامس رو برای ویولن معین می کردند دیگه چه معجونی می شد!!!!
تمام اینها بماند:
برگزارکنندگان وقتی دیدند عنوان جشنواره تکنوازی هست احتمالاً یادشون رفته که فهرست مشخص شده برای سازهای زهی احتیاج به پیانو یا ارکستر همراهی کننده داره و هیچ توضیحی در زمینه ی اکمپانیمان آورده نشده که آیا به عهده ی نوازنده است؟ اصلاً چطور امکان داره نوازنده بدون اکمپانیمان کنسرتو یا سونات رو ضبط کنه و داوران بتونند داوری کرده و برگزیده رو مشخص کنند؟ و آیا جشنواره ارکستر یا پیانیستی رو برای همراهی نوازندگان در مرحله ی پایانی در اختیار داره؟؟؟
هنرستان ها و دانشگاه های فعلی موسیقی ملاک مناسبی برای تهیه ی این گونه فهرستها نیستند!
وقتی توانایی مربیان و اساتید دانشگاههای ما در حد چند کنسرتو و سونات ساده اون هم نه به طور کامل و با موزیکالیته ی صحیح هست نباید هم انتظار بیشتری داشته باشیم. وقتی در هنرستان عالی و دانشگاههای ما(در زمینه ی ویولن) بالاترین حد تکنیک دانشجو موومانهای اول کنسرتو شماره ۵ موتزارت، کنسرتو شماره ۱ بروخ، کنسرتو شماره ۲ مندلسون و سمفونی اسپانیول لالو باشه، انتظار بیشتری هم نمیشه داشت!
راستی، مگر ما نوازنده ی ویولا، کنترباس، فرنچ هورن، ترومپت، ابوا و ... در رده ی سنی جوان و نوجوان نداریم ؟ اونها احتیاج به جشنواره ندارند؟